ديدگاه ايجابى در ديدگاه ايجابى ، عرفان به دانش فردى و سلوك و عقايد فردگرايانه منحصر نخواهد بود ، بلكه عارف در مسير تكاملى خويش از خلق به خالق و سِير در اسماء و صفات الهى و تكامل وجودىاش قدم در وادى اجتماع مىگذارد و سِير از حق به خلق را با گذراندن مقامات معنوى ، قدرت رهبرى جامعه و تربيت نفوس و اصلاح اجتماع را بر عهده مىگيرد ؛ زيرا سالك عارف ، تخلّق به اخلاق الهى يافته ، وجود حقانى مىيابد ؛ بنابراين با ديد و بينش الهى و ربانى به رهبرى جامعه و سامان‌دهى مردم يا تدبير جامعه مىپردازد و عرفان سياسى عهده‌دار تبيين جايگاه عارف و سياست‌هاى اجتماعى و زندگى سياسىاش است ؛ همان‌گونه كه در برخى از نگرش‌هاى عارفان نيز چنين پرداختى وجود دارد ؛ يعنى عارفانى بوده‌اند كه به زندگى سياسى و تدبير اجتماع از حوزه عرفان سياسى اهتمام ورزيده‌اند . طرح « انسان كامل » ، مُدل جامعى است كه همه ولايت باطنى ، ظاهرى و سياسى او را تبيين و تحليل مىكند ؛ بر اين اساس ، عرفان فقط درون‌گرايى ، فردگرايى ، خلوت‌گزينى و جامعه‌گريزى نيست ، بلكه مسئوليت‌هاى اجتماعى ، برون‌گرايى و هدايت جامعه نيز در آن لحاظ شده است ؛ به همين دليل عارف نمىتواند نسبت به جامعه و زندگى مدنى و ورود به علم ، مسئوليت‌انديش و متعهد سياست نباشد . البته منظور ما عرفان كامل اسلامى و سياست الهى و عرفان سياسى صحيح است ( جمشيدى ، 1385 ، ص 185 - 186 ) . تعريف و تبيين همه‌جانبه اسفار اربعه عرفانى ، مدل انسان كامل و سِير نزول و صعودش در استكمال و تعالى وجود ، مىتواند دانش عرفان سياسى و فلسفه مرتبط به آن را كاملًا شفاف سازد ؛ زيرا در سفر چهارم است كه انسان سالكِ عارفِ سوخته ، گداخته و پخته وارد جامعه و ميان خلق مىشود تا دست ديگران را بگيرد و به سوى حق سوق دهد ؛ بنابراين تدبير سياسى او تدبيرى توحيدى - ولايى است و سياستش ماهيت « هدايتى » و « هويت نورى » دارد ؛ پس در سياست او قدرت ، اصالت و محوريت ندارد ، بلكه هدايت ، تربيت ، تعالى فرد و جامعه ، تحقق عدالت و حاكميت بينش توحيدى ، اصالت و اهميت دارد ؛ بنابراين به گزارش مختصر از سفرهاى چهارگانه مىپردازيم : سفرهاى چهارگانه عرفانى و سياست 1 . سفر اول ؛ از خلق آغاز مىشود و به حق مىانجامد . در اين سفر همه شهوات همچون زراندوزى ، مقام‌پرستى و همه رذايل به كنار گذاشته مىشود و خود را از همه بدىها پيرايش مىكند و به سوى خداى پاك رهسپار مىشود . در اين سفر ، سر و كار سالك با خداست و